Во светот на криптовалутите, блокчеин мрежите се патиштата, а техничките стандарди и протоколи (како ERC-20, TRC-20 итн.) се сообраќајните правила.
Во светот на криптовалутите, блокчеин мрежите се патиштата, а техничките стандарди и протоколи (како ERC-20, TRC-20 итн.) се сообраќајните правила.

Овие стандарди одредуваат како токените се создаваат, како се пренесуваат и како комуницираат со паметните договори (smart contracts). Без нив, секој програмер би морал да пишува посебен код, што би оневозможило менувачниците и паричниците да поддржуваат илјадници различни валути.
Ова е детален преглед на 10-те најважни и најкористени блокчеин протоколи, објаснети на едноставен и новинарски разбирлив начин.
Статус: „Златен стандард“ во крипто-индустријата.
Тип на токени: заменливи ( fungible) токени.
Што претставува: ERC-20 е првиот и најпопуларен стандард за креирање токени на мрежата Ethereum. Се користи за стабилни монети (USDT, USDC), како и за илјадници децентрализирани (DeFi) проекти. „Заменливо или на повеќе места Фунгибилно“ значи дека секој токен има иста вредност и е целосно заменлив (како што една банкнота од 10 евра вреди исто како и друга).
Мана: Високи мрежни такси („gas fees“) кога мрежата е преоптоварена.
Статус: Кралот на евтините и брзи трансакции со стабилни монети.
Тип на токени: заменливи ( fungible) токени.
Што претставува: Ова е директниот одговор на TRON на мрежата на Ethereum. TRC-20 е речиси идентичен во правилата со ERC-20, но функционира на блокчеинот TRON. Поради екстремно ниските провизии (често под 1–2 долари) и брзината, најголемиот дел од глобалниот промет со стабилната монета USDT се одвива токму преку овој протокол.
Статус: Архитектура на Binance, идеална за DeFi и гејминг.
Тип на токени: заменливи ( fungible) токени.
Што претставува: Создаден од крипто-гигантот Binance за нивната мрежа BNB Smart Chain (BSC). BEP-20 е компатибилен со ERC-20, што значи дека програмерите можат лесно да ги префрлаат своите апликации од Ethereum на BSC. Нуди одличен баланс меѓу брзина, ниски трошоци и огромна ликвидност благодарение на поддршката од Binance.
Статус: Најбрзиот протокол за масовна адаптација и “меме-монети”.
Тип на токени: Универзален ( Заменливи и NFT).
Што претставува: За разлика од Ethereum кој има различни протоколи за различни намени, Solana користи еден единствен SPL (Solana Program Library) стандард за сè. Без разлика дали станува збор за USDC на Solana или за некоја популарна меме-монета, сè работи на SPL. Исклучително е брз (процесира илјадници трансакции во секунда) со провизии кои се помали од еден цент.
Статус: Пионерот на дигиталната сопственост (NFT).
Тип на токени: Незаменливи NFT токени.
Што претставува: Ова е протоколот кој го започна лудилото со NFT (Non-Fungible Tokens). За разлика од ERC-20, секој ERC-721 токен е уникатен и има свој единствен дигитален потпис. Се користи за дигитална уметност, недвижности во виртуелни светови, билети за настани и дигитален идентитет. Еден ERC-721 токен не може директно да се замени со друг, бидејќи имаат различни вредности и карактеристики.
Статус: Напредниот „мулти-токен“ стандард, омилен меѓу гејмерите.
Тип на токени: Хибриден (заменливи и NFT).
Што претставува: Развиен од проектот Enjin, ERC-1155 е револуционерен бидејќи овозможува еден паметен договор да управува со повеќе видови токени одеднаш. На пример, во една блокчеин игра, тој може да управува со валутата во играта (фунгибилна) и со уникатните мечеви и оклопи (NFT) во иста трансакција. Ова драстично ги намалува трошоците за мрежни такси.
Статус: Експериментален хит кој донесе токени на најстариот блокчеин.
Тип на токени: заменливи ( fungible) на Bitcoin.
Што претставува: Биткоин изворно не е создаден за паметни договори. Сепак, со воведувањето на протоколот Ordinals, програмерите најдоа начин да „запишуваат“ податоци директно на најмалите делови од Биткоин (сатоши). Така настана BRC-20, а подоцна и поефикасниот протокол Runes. Овие протоколи овозможуваат создавање токени и меме-монети директно заштитени од најбезбедната мрежа во светот – Биткоин.
Статус: Корпоративен и институционален стандард.
Тип на токени: Универзален (средства, поени, стабилни монети).
Што претставува: На блокчеинот Algorand, креирањето на токени (познати како ASA) е вградено директно во самиот прв слој (Layer 1) на мрежата, наместо преку сложени паметни договори. Ова ги прави ARC-20 токените исклучително безбедни од хакерски напади врз кодот, брзи и со фиксни, многу ниски трансакциски трошоци. Често се користат за токенизација на реални средства RWA (акции, обврзници).
Статус: Технологија која ја приближува крипто-сферата до обичните корисници.
Тип на протокол: Паметни сметки (Smart Accounts).
Што претставува: Ова не е класичен токен за тргување, туку револуционерен протокол за „апстракција на сметки“. ERC-4337 овозможува крипто-паричниците да се однесуваат како традиционални банкарски сметки. Со овој протокол, корисниците можат да ги повратат своите изгубени лозинки преку пријатели (social recovery), да плаќаат провизии во други токени наместо во ETH, или да дозволат апликациите да им ги плаќаат сметките (gasless софтвер).
Статус: Протокол за брза меѓублокчеин комуникација.
Тип на токени: Zаменливи ( fungible) и децентрализирани апликации.
Што претставува: Avalanche користи специфична архитектура со три различни синџири. Неговата C-Chain (Contract Chain) користи протокол целосно компатибилен со Ethereum (EVM). Ова им овозможува на корисниците да ги користат истите адреси и токени како на Ethereum, но со револуционерниот консензус на Avalanche кој нуди финализација на трансакциите за помалку од една секунда.
| Протокол | Матична мрежа | Главна намена | Главна предност |
| ERC-20 | Ethereum | Стабилни монети, DeFi | Најголема безбедност и прифатеност |
| TRC-20 | TRON | Трансфер на USDT | Многу ниски провизии |
| BEP-20 | BNB Chain | DeFi, Тргување | Голема брзина, поддршка од Binance |
| SPL | Solana | Криптовалути, Меме-монети | Екстремна брзина (микро-провизии) |
| ERC-721 | Ethereum | Дигитална уметност (NFT) | Уникатност и дигитална сопственост |
| ERC-1155 | Ethereum | Блокчеин игри (Web3) | Заштеда на провизии за повеќе токени |
| BRC-20 | Bitcoin | Токени на Биткоин мрежата | Ја користи безбедноста на Биткоин |
| ASA | Algorand | Институционални средства | Вградена сигурност без паметни договори |
| ERC-4337 | Ethereum | Паметни крипто-паричници | Поедноставно корисничко искуство (Web2 чувство) |
| Avalanche C | Avalanche | Децентрализирани апликации | Инстантна потврда на трансакциите |
Блокчеин протоколите се невидливата инфраструктура која го движи модерниот дигитален свет. Додека Ethereum (со ERC-20 и ERC-721) останува неприкосновен пионер во безбедноста и децентрализацијата, мрежите како TRON (TRC-20) и Solana (SPL) станаа глобални лидери за секојдневни, брзи и евтини трансакции.
Еволуцијата на овие стандарди – од едноставно префрлање пари, преку уникатни NFT уметнички дела, па сè до паметни паричници кои го поедноставуваат корисничкото искуство – покажува дека крипто-индустријата брзо созрева. Иднината на дигиталните средства нема да зависи од една доминантна мрежа, туку од соживотот и меѓусебната поврзаност (interoperability) на сите овие различни кодови и протоколи.